Alleen woorden of ook daden?

Het eerste artikel van mijn hand, onlangs verschenen in het communicatietijdschrift Medium:

Alleen woorden of ook daden?

Wordt maatschappelijk verantwoord ondernemen gebruikt als verkapt marketinginstrument?

Oil

Door Peter Evers

In lang vervlogen tijden werden bedrijven enkel afgerekend op de winst die er gemaakt werd. Een ‘goed’ bedrijf was een bedrijf waar veel winst werd geboekt. In de wereld van vandaag ligt dit heel anders. Een onderneming mag geen ‘eiland’ meer zijn en dient altijd rekening te houden met het feit dat zij opereert in het ‘hier en nu’ van de maatschappelijke context.

Transparantie
Vandaag gaat ondernemen niet meer enkel om winst, bedrijven hebben er een extra taak bij gekregen: maatschappelijke verantwoordelijkheid. De samenleving heeft via belangengroeperingen als Greenpeace en Amnesty International en via de politiek laten weten dat zij van ondernemingen verwacht dat zij transparant zijn en verantwoording afleggen over hun activiteiten. Niet alleen in financiële zin, maar ook op het gebied van milieu en sociale zaken.
Deze moderne vorm van ondernemen is niet zonder slag of stoot tot stand gekomen. Vooral de grote multinationals hebben het in het verleden flink te verduren gehad. We bekijken drie grote bedrijven die rond de millenniumwisseling zwaar onder vuur hebben gelegen vanwege hun maatschappelijk onverantwoord ondernemen. Hoe hebben deze bedrijven hun maatschappelijk verantwoord ondernemen in de afgelopen jaren vorm gegeven? Hoe kijken belangengroeperingen tegenwoordig tegen het maatschappelijk verantwoord ondernemen van bedrijven aan? Hebben de bedrijven hun lesje geleerd of houden ze slechts de schijn op en berokkenen ze mens en milieu nog steeds veel schade?

Greenpeace vs. Shell
De trend naar een maatschappelijk verantwoorde vorm van ondernemen is eigenlijk begonnen in 1995 als gevolg van de grote issue rondom Shell en de Brent Spar. Bij dit incident heeft Greenpeace hoogstpersoonlijk gezorgd dat Shell haar booreiland Brent Spar ondanks toestemming van de overheden niet mocht laten afzinken. Greenpeace heeft hiermee gezorgd dat vanaf dit moment de zogenaamde NGO’s (non-governmental organizations) echt serieus werden genomen en steeds meer betrokken werden in de stakeholdersdialoog. Afgaande op de informatie vanuit het bedrijf zelf heeft Shell haar lesje absoluut geleerd. In navolging van de twee veelbesproken issues heeft de directie van Shell haar Statement of General Business Principles drastisch herzien en zijn er talloze richtlijnen opgesteld en rapporten verschenen met betrekking tot gevolgen voor mens en milieu.
Femke Bartels, campagneleider Klimaat en Energie van Greenpeace, beaamt dat Shell haar best doet op het gebied van maatschappelijk verantwoord ondernemen, ‘Maar het probleem met Shell is dat olie nog steeds de core business is. Er wordt wel aandacht besteed aan duurzame energie, maar dat zou de core business moeten worden.’ Volgens Bartels is de intentie om verantwoordelijker te ondernemen er zeker bij Shell, maar aan de uitvoering schort nog een hoop.

SP vs. IKEA
Eind 1998 komt IKEA in opspraak vanwege slechte en gevaarlijke arbeidsomstandigheden bij haar Indische tapijtleveranciers. Bovendien was er bij deze leveranciers ook sprake van kinderarbeid. De SP voerde de druk op de directie van IKEA op en dwong hen tot het opstellen van een gedragscode voor leveranciers, die ervoor zorgt dat issues als kinderarbeid en slechte arbeidsomstandigheden niet meer zouden voorkomen. IKEA besloot daarnaast ook veel geld te investeren in het verbeteren van de arbeids- en leefomstandigheden in India.
Maar hoe staat het er tegenwoordig voor met de Zweedse meubelgigant? Voormalig actievoerster en Kamerlid voor de SP Krista van Velzen moet daarop het antwoord schuldig blijven. Het probleem ligt volgens haar in het feit dat er bij bedrijven vrijwel geen sprake is van transparantie, waardoor het controleren op het naleven van richtlijnen en bepalingen vrijwel onmogelijk is.

Milieudefensie vs. Schiphol

Naar aanleiding van de uitbreidingsplannen van Schiphol koopt Milieudefensie in 1994 twee stukken grond op de plek waar de geplande vijfde startbaan zou komen te liggen. Hiermee voert Milieudefensie actie voor betere milieu- en geluidsgrenzen voor Schiphol en tegen de uitbreiding. Naar aanleiding van deze actie is Schiphol tot de conclusie gekomen dat zij de maatschappij en vooral omwonenden beter moeten informeren en geeft Schiphol jaarlijks een aanzienlijk bedrag uit aan goede doelen in de regio om Schiphol heen. Daarnaast moeten de vliegtuigen die het milieu het zwaarst belasten extra toeslag betalen om op Schiphol te mogen vliegen.
Toch is het volgens Milieudefensie allemaal niet genoeg. Evert Hassink, campagnemedewerker Verkeer en persvoorlichter bij Milieudefensie, deelt mee dat Schiphol nog steeds wil groeien en dat het de omwonenden in de vorm van geluidshinder nog steeds veel overlast berokkent. Daarnaast wordt de luchtkwaliteit rond Schiphol nog steeds zwaar aangetast en komt de uitbreiding van Schiphol het klimaat absoluut niet ten goede.

Geen wetgeving
We kunnen voorzichtig stellen dat de grote bedrijven veel doen aan maatschappelijk verantwoord ondernemen, maar uiteindelijk mens en milieu nog steeds aanzienlijke schade berokkenen. Hassink van Milieudefensie zegt hierover: ‘De oplossing ligt vaak ook niet bij bedrijven of consumenten maar bij overheden, deze moeten duidelijke regels stellen en deze ook handhaven in het algemeen belang.’ Van Velzen van de SP is het hier roerend mee eens: ‘Het grote probleem is dat vrijwel alle regeltjes en bepalingen niet rechtsgeldig zijn en dus niet bindend, met als gevolg dat bedrijven nog steeds niet verplicht zijn rekening te houden met mens en milieu.’ Echter blijft wetgeving op het gebied van maatschappelijk verantwoord ondernemen vooralsnog achterwege. Uiteindelijk kunnen bedrijven bij de wet dus nog steeds doen en laten wat ze willen.

Onmisbaar
Volgens Bartels van Greenpeace zien bedrijven maatschappelijk verantwoord ondernemen bijna als een soort rampactiviteit, het is omdat het moet. Hoewel er ook fatsoenlijke bedrijven zijn of bedrijven die dat in ieder geval proberen te zijn, zijn er volgens Hassink zeker bedrijven die maatschappelijk verantwoord ondernemen gebruiken als marketinginstrument. Van Velzen noemt als voorbeeld Shell, dat veel aandacht bestaat aan het uitstralen van liefde voor het milieu. ‘Shell heeft een speciale, minder milieubelastende benzinelijn, heeft een schildpaddenproject lopen in Australië en biedt maatschappelijke stages aan. Maar uiteindelijk zitten we in Nederland met een enorme berg giftig afval in de Biesbos waar Shell niet verantwoordelijk voor zegt te zijn.’ Bartels van Greenpeace vindt dat bedrijven maatschappelijk verantwoord ondernemen niet belangrijk genoeg vinden. Managers op dit gebied zien het volgens haar dan ook vaak als vechten tegen de bierkaai. ‘Maatschappelijk verantwoord ondernemen is iets dat niet door één manager gedaan kan worden. Het is een houding die door het hele bedrijf moet worden aangenomen. Het is geen ‘randje’ of ‘sausje’ aan de buitenkant maar een onmisbaar deel van het bedrijf.’ Volgens Bartels zouden bedrijven het veel grootser moeten aanpakken, ‘Ik hoor vaak van bedrijven dat ze al trots zijn op een paar kleine projectjes.’

Core business
Bedrijven investeren veel in projecten die mens, dier en milieu ten goede komen. Echter blijft de core business onveranderd. Het doet sterk denken aan compensatiedrang. Het zijn de kleinschalige en relatief goedkope projecten die gebruikt worden om te ‘compenseren’ voor de schade die door de core business wordt aangericht. Naar het publiek toe hebben de ‘projectjes’ een duidelijke functie als marketinginstrument. Deze leiden de aandacht van de consument af van de core business, die de wereld dagelijks schade toebrengt. De enige manier om te voorkomen dat bedrijven stoppen met het beschadigen van mens, dier en milieu lijkt het invoeren van een duidelijke wetgeving op het gebied van maatschappelijk verantwoord ondernemen. Want vooralsnog is geld het enige wat voor bedrijven telt.


Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s